در آمدي بر تعزيه و تعزيه خواني/اسماعیل مجللی




تعزيه و تعزيه خواني نمايش آييني مذهبي ايرانيان است. هنري كه مخصوص ايرانيان و سرزمين ايران مي باشد. اين هنر نه از عربستان و عراق كه خاستگاه دين مبين اسلام است به ايران آمده، نه از فرنگستان. ايران تنها كشور اسلامي است كه نمايش تعزيه را به مقياس جهاني آفريد.


 

تعزيه و تعزيه خواني نمايش آييني مذهبي ايرانيان است. هنري كه مخصوص ايرانيان و سرزمين ايران مي باشد. اين هنر نه از عربستان و عراق كه خاستگاه دين مبين اسلام است به ايران آمده، نه از فرنگستان. ايران تنها كشور اسلامي است كه نمايش تعزيه را به مقياس جهاني آفريد.

ايرانيان شيعه در ساختن تعزيه و به نمايش درآوردن واقعه هاي كربلا و حديث مصايب سيدالشهدا به سنت نمايشهاي آئيني ايرانيان قديم و شيوه اجراي مناسك و آئين هاي آنان و پاره اي از عناصر اسطوره اي و حماسي سازنده نمايشهاي آئيني نظر داشته اند.

يكي از نويسندگان مصري معتقد است كه ايرانيان با پيش زمينه هنر تئاتر كه در جامعه شان داشتند، توانستند از شهادت امام حسين و اصحابش درامهاي مذهبي بيافرينند. در صورتي كه اعراب هيچوقت به اين انديشه نيافتادند كه از اين وقايع بهره بگيرند. زيرا در ميانشان هنر نمايش سنت نبود.

نمايش مصايب ميترا و سوگ سياوش در ايران به احتمال قوي اصلي ترين نمونه از آئين هاي زمينه ساز نمايش مصايب امام حسين و وقايع كربلا بوده و اين دو آئين در شكل گيري تعزيه خواني تاُثير داشته.

ايرانيان مهر پرست به هنگام برگزاري مناسك آئيني خود واقعه مصايب ميترا را نيز به نمايش در مي آوردند در اين نمايش چند تن از نقش آفرينان صورتكهايي بر چهره خود مي زدند و روي سكويي كه پيروان آئين مهر براي نيايشهاي مذهبي ساخته بودند مي رفتند و همراه نيايش واقعه مصايب مهر را نشان ميدادند.

در سال مرگ سياوش مردم بخارا همراه آئين سوگواري سياوش شهادت او را نمايش مي دادند.

در اين نمايش شبيه سياوش را مي ساختند و در عماري يا محلي مي گذاشتند. اين عماري يا محل را كه چهار سويش باز بود روي دوش مي گرفتند و مويه كنان و سينه زنان در گذرگاهها مي گرداندند.

تعزيه بيانگر وجهي از تاريخ ديني شيعيان و نشان دهنده رخدادي واقعي تاريخ در حوزه حيات قدسي قدسيان دين و مذهب در جهان تشيع است.   

مضمون تعزيه رويارويي دو نيروي خيروشر، اهورايي و اهريمني مي باشد .

كه در ظاهر نيروي شر پيروز مي گردد ، ولي پيروزي واقعي و باطني از آن نيروهاي اهورايي و خير مي باشد .

كه يك چنين قاعده اي در آيين زرتشت وجود دارد .

از اساطير ايراني نيز در پيدايش تعزيه بهره وافي و كافي گرفته شده و بيشتر هم شخصيت حضرت علي را وارد اسطوره ها نموده اند. و شجاعت و جوانمردي علي (ع) در دوران اوايل اسلام بابي شد براي ورود شخصيت علي(ع) به اسطوره ها توسط ايرانيان، مثل تعزيه شست بستن ديو- بيرالعلم.

حتي در اشعاري كه در نسخه هاي تعزيه وجود دارد نام رستم و سهراب، اسفنديار ، افراسياب، ليلي و مجنون ، شيرين و فرهاد، و...... را ميتوان ديد .

در تاريخ ابن كثير شامي آورده است كه معزالدوله احمد ابن بويه در بغداد در دهه اول ماه محرم امر مي كرد تمامي بازارهاي بغداد را بسته و سياهپوش نموده و به عزاداري سيدالشهدا پرداختند.

چون اين قاعده در بغداد رسم نبود علماي اهل سنت آنرا بدعتي بزرگ دانستند و چون بر معزالدوله دستي نداشتند چاره جز تسليم نداشتند. بعد از آن هر ساله تا انقراض دولت ديالمه شيعيان در ده روز اول ماه محرم بر جميع بلاد رسم تعزيه به جاي مي آوردند و در بغداد تا اوايل دولت سلجوقي بر قرار بود .

در دوران سلجوقيان، خوارزمشاهيان، حمله مغول به ايران اين گونه مراسم نيز از دستخوش سردمداران اين دوران در امان نبود .

و به دست تواناي اين حكام مورد بازيچه قرار مي گرفت.

تا در دوران صفويان كه اين خاندان خود را از فرزندان امام موسي كاظم ميدانستند و پس از قدرت و به سلطنت رسيدن پايه گذار مكتب تشيع در ايران گرديدند. كه با پايه گذاري اين مكتب و پذيرفتن آن از طرف مردم ايران كه چون خاندان رسول را محترم مي دانستند در رشد و پيشرفت تعزيه نيز بسيار موثر بود.

رفته رفته در دوران زنديه نيز با استقبال خوبي مواجه بود ولي اوج هنر تعزيه را در دوران قاجار ميتوان ديد.

علي الخصوص  در دوران ناصرالدين شاه قاجار كه با ساختن تكيه دولت از طرف شخص ناصرالدين شاه در رشد تعزيه بسيار موثر بوده و نويسندگان تعزيه نسخه هاي بسيار زيادي نوشتند.

اين هنر با مخالفت رضا خان و محمد رضا شاه رو به رو بود تا حدي كه تكيه دولت به دست رضا خان تخريب شد و بيش از 1000 مجلس شبيه نامه كه در دوران قاجار نوشته شده بود به خاطر بي كفايتي شاهان پهلوي و مخالفت آنها با اين امر از ايران خارج و به موزه هاي كشورهاي مختلف رفتند. و در حال حاضر نيز در آنجا وجود دارند. و تعزيه از رونق گذشته خود افتاد و به خاطر ممنوع دانستن از طرف دولت وقت در داخل شهرها هيچگونه اجرايي از تعزيه به چشم ديده نمي شد .

فقط بسيار اندك در روستاهايي كه فاصله هاي زيادي تا شهر داشتند مردم به اجراي تعزيه مي پرداختند پس از انقلاب به خاطر اين كه مذهب رسمي ايران مذهب تشيع بود باز رونقي به تعزيه داده شد.

تا اين كه در حال حاضر شاهد اجراي تعزيه در اكثر نقاط كشور هستيم و كمتر كسي را مي بينيم كه با تعزيه آشنا نباشد .

اين هنر ملي مخصوص ايرانيان است و بر ماست كه در حفظ و صيانت آن كوشا باشيم چون نمايش هر كشوري براي آن كشور از قداست و ارزش والايي بر خوردار است و در كنار تمام درامهاي شرق و غرب نام تعزيه ايران مي درخشد .

بسياري از نويسندگان و كارگردانان تئاتر غرب كه مورد احترام مردم آن ديار هستند و به عنوان هنرمندان صاحب سبك از ايشان ياد مي برند و نمايش نامه ها و آثار آنها براي مردم غرب از احترام خاصي برخوردار است مانند برتولت برشت ، پيتر بروك و ... همين هنر مندان غبطه تعزيه ايران را مي خورند.

هنر تعزيه هنري است كه به نوعي درون خود از تمام هنرها وام گرفته. در تعزيه علاوه بر آئين هاي مذهبي و اساطير ايراني هنرهايي همچون ، نمايش ، ادبيات ، موسيقي ، هنرهاي تجسمي ، را نيز ميتوان ديد .

و اين جاي بسي افتخار براي كشور عزيزمان مي باشد كه در مملكتي اسلامي كه مذهب رسمي اين مردم تشيع مي باشد درام و هنر تئاتر اين سرزمين نيز در كنار نام نامي اباعبداله الحسين قرار دارد .

نمايش مصايب در تعزيه خواني چنان شور و غوغايي در درون مومنان پديد مي‌آورد كه رشته هاي پيوندشان را با زندگي نا مقدس دنيوي مي گسلد و آنان را به فضاي قدسي پر رمز و رازي كه تجليگاه روح مقدسان و نياكان است مي برد .

مردم با اهداي نيروي كار خود و عرضه خدمت رايگان و پرداخت اعانه نذريانه در مجلس تعزيه خواني زمينه اي براي توسل به نيرو هاي مقدس ديني فراهم مي كنند .

تعزيه خواني سهم برجسته اي در ساختن ذهنيت مذهبي تصويرگران وبا الطبع در تكوين و رشد شمايل نگاريهاي مذهبي روي ديوار اماكن مقدس، پرده هاي درويشي، نگارگري هاي عاميانه كتابها و نقاشي هاي معروف به نقاشي قهوه خانه داشته است .

تعزيه خواني بيرون از حوزه مسجد و منبر و دور از قلم و عمل و نفوذ دستگاه رسمي مذهبي ايران در ميان توده مردم شكل گرفت .

شكل گيري تعزيه خواني بر بنياد روايتهاي شفاهي عامه مردم از وقايع تاريخي و حماسه كربلا و مجموعه اي از گزارشهاي مقتل نامه ها و افسانه ها و باور هاي مردم بود . از اين رو تعزيه خواني دستاورد جهان بيني و شيوه تفكر و احساس دروني توده مردم جامعه اي سنتي است كه فرهنگي و انديشه اي رمزگرا و حماسه ساز بر ذهنيت آن جامعه چيره بوده است.

رمز و راز جاذبه تعزيه خواني و مقبوليت آن در جامعه دوره قاجار، فرهنگي بود كه مردم در آن پرورش يافته بودند اين فرهنگ بر مجموعه اي از عناصر مذهبي و آئيني هاي تمثيلي و مناسك اسطوره اي انساني قوام يافته بود. چنين فرهنگي از يك سو رفتارهاي آئيني و عشيره اي كهن را به مردم جامعه القا ميكرد و آنان را در رفتارها و مناسبات اجتماعي به تقليد و تكرار سنتها و شيوه هاي رفتار پيشينيان برمي انگيخت و از سوي ديگر رفتارهاي دور از الگوهاي سنتي پيشينيان را در برابر ديدگان آنان ناروا و بدعت آميز و ضد ارزش مي نماياند و مردم را از پيروي آنها دور نگه مي داشت.

تعزيه خواني بر مردم جامعه هاي سنتي - مذهبي گذشته و گروههاي مذهبي سنت گرايي امروزي بيش از هر شكل ديگر مناسك و شعاير مذهبي توانسته تاُثير بگذارد. تعزيه خوانان با به نمايش در آوردن وقايع كربلا در احساسات مذهبي و روان جمعي عامه مردم را در برابر رخدادهاي حزن آور كربلا بر مي انگيزانند و از اين طريق فلسفه حق جويي و از خود گذشتگي شهيدان حماسه آفرين تاريخ تشيع را همچون انگاره و نمونه برتر در ذهن و خاطر آنان زنده نگه مي داند.

هنر تعزيه كه توسط عده اي از خود مردم عام اجرا مي شود. بسيار تاُثير گذار براي مخاطبان خود مي باشد. چون تعزيه همان گونه كه يك نوع عزاداري براي ائمه اطهاري مي باشد. جنبه آموزشي هم براي مخاطبان خود دارد. چون تماشاگر با شخصيتهاي مذهبي آشنايي پيدا مي كند.

در تعزيه قهرمان هر داستان از تعزيه ها در نهايت به فيض رفيع شهادت نايل مي گردد و آن شخص شهيد يكي از قدسيان و از اولياء الهي مي باشد. كه اين باعث شكوفايي روحيه شهادت طلبي و مرگ با افتخار براي مخاطبان مي گردد.

تماشاگراني كه در يك محيط به تماشاي تعزيه نشسته اند در حين اجراي تعزيه همزمان با ديدن اين نمايش به نوعي به عزاداري براي معصومين پرداخته و به راحتي با قهرمانان تعزيه هم ذات پنداري مي كنند و روحيه توسل جويي و مرادخواهي درون تماشاگران به وجود مي آيند و به تزكيه روحي كه به تعبير ارسطو از آن به عنوان كاتارسيس ياد مي شود، مي رسند.

استمرار و حفظ ادبيات و موسيقي ايران يكي ديگر از فوايد اجراي تعزيه باشد كه با اجراهاي تعزيه، موسيقي اصيل ايراني كه ميراث ملي و ماندگار كشور ايران مي باشد بيش از پيش محفوظ تر خواهد بود.

تعزيه را در اغلب استانها مي توان به يك فرهنگ و هنر فولكولور از آن ياد برد. در استانهاي مختلف با فرهنگ خاص همان استان تعزيه ها اجرا مي شود. خرده فرهنگهايي كه درون ايران مي باشد به نوعي از طريق تعزيه نيز محفوظ مانند.









کلمات کليدي : مصايب ميترا; سوگ سياوش ; تعزيه و تعزيه خواني

© کپی رایت توسط : تعزیه خانه کرمان (کلیه حقوق مادی و معنوی مربوط و متعلق به این سایت است.)
برداشت مطالب فقط با اجازه کتبی و ذکر منبع امکان پذیر است .

نوشته شده در تاریخ : 12 دي ماه ، 1388 (3356 مشاهده)

[ بازگشت ]

تعزیه خانه در تلگرام

تعزیه خانه کرمان در تلگرام

آرشیو اخبار

يكشنبه، 18 شهريور ماه
· برنامه اجرایی گروه تعزیه محی آباد در محرم 1440
سه شنبه، 13 شهريور ماه
·
يكشنبه، 4 شهريور ماه
·
· «شبیه‌نامه» مرجعی کامل درباره تعزیه
سه شنبه، 30 مرداد ماه
· شب های شبیه خوانی در معزآباد
چهارشنبه، 24 مرداد ماه
· برنامه اجرائی هشتمین سوگواره تعزیه چترود
·
سه شنبه، 16 مرداد ماه
· سومین جلسه مجمع عمومی انجمن تعزیه کرمان
يكشنبه، 14 مرداد ماه
· برنامه اجرائی سیزدهمین سوگواره محی آباد
پنجشنبه، 11 مرداد ماه
· برگزاری چهار سوگواره در استقبال از ماه محرم
پنجشنبه، 14 تير ماه
· «شبیه نامه» روی پیشخوان کتاب فروشی ها
شنبه، 19 خرداد ماه
· نخستین سوگواره تعزیه فرح آباد
پنجشنبه، 10 خرداد ماه
· برنامه اجرایی سوگواره تعزیه ماه در محاق
سه شنبه، 1 خرداد ماه
· لوگوی انجمن تعزیه کرمان طراحی شد.
چهارشنبه، 26 ارديبهشت ماه
· دومین سوگواره تعزیه «ماه در محاق»
· این رشته سر دراز دارد
سه شنبه، 25 ارديبهشت ماه
· هفتمین جشنواره سراسری آیین های نمایشی رضوی
چهارشنبه، 5 ارديبهشت ماه
· کتاب فرهنگ تعزیه در جهان ایرانی منتشر شد
پنجشنبه، 30 فروردين ماه
· مهلت تشکیل پرونده برای گروه های تعزیه
جمعه، 18 اسفند ماه
· فضایی سرشار از همدلی در تعزیه کرمان
سه شنبه، 15 اسفند ماه
· تعزیه نامه شهادت حضت قاسم (ع)
دوشنبه، 14 اسفند ماه
· اساسنامه انجمن تعزیه کرمان
شنبه، 12 اسفند ماه
· دومین جلسه مجمع عمومی انجمن تعزیه کرمان
سه شنبه، 1 اسفند ماه
· سوگواره تعزیه کرمان
· اختتامیه ی سوگواره ی تعزیه کرمان
دوشنبه، 30 بهمن ماه
· اول اسفند پایان سوگواره
جمعه، 27 بهمن ماه
· وداع با پیکر شهید گمنام در سوگواره تعزیه
دوشنبه، 23 بهمن ماه
·
چهارشنبه، 18 بهمن ماه
· اجرای تعزیه در روستای دهنو
· کارگاه آموزش تعزیه
· دیدار اعضای انجمن تعزیه با مدیر کل تبلیغات
سه شنبه، 17 بهمن ماه
· سوگواره تعزیه کرمان احیا شد
دوشنبه، 16 بهمن ماه
· دیدار اعضای انجمن تعزیه با مدیر کل اوقاف
شنبه، 7 بهمن ماه
· استاد یوسف شاه حسینی درگذشت
سه شنبه، 26 دي ماه
· دیدار اعضای انجمن تعزیه با مدیرکل ارشاد
پنجشنبه، 21 دي ماه
· روز شمار شبیه خوانی به روایت هاشم فیاض
چهارشنبه، 20 دي ماه
· دغدغه‌ها برای هنری که ثبت جهانی شده است
جمعه، 24 آذر ماه
·
شنبه، 18 آذر ماه
· 22 اجرا در فصل اجرای تعزیه
شنبه، 11 آذر ماه
· احیاء سوگواره تعزیه کرمان
پنجشنبه، 25 آبان ماه
· فرهنگ تعزیه در جهان ایرانی
جمعه، 14 مهر ماه
· اجرای مجلس عاشورا در عاشورای 1439
چهارشنبه، 22 شهريور ماه
· سامانه پیام کوتاه تعزیه خانه کرمان
· آشنایی با مبانی شبیه‌خوانی
چهارشنبه، 1 شهريور ماه
· دوازدهمین سوگواره تعزیه محی آباد
يكشنبه، 29 مرداد ماه
· مراسم تعزیه خوانی در شهرستان زرند
چهارشنبه، 28 تير ماه
· «مهمانی امام حسین (ع)» در جشنواره نمایش
شنبه، 24 تير ماه
· هفتمین سوگواره تعزیه چترود برگزار می شود.
شنبه، 27 خرداد ماه
· رییس و نایب رییس انجمن تعزیه کرمان شناخته شد
پنجشنبه، 25 خرداد ماه
· نتایج انتخابات هیئت مدیره انجمن تعزیه کرمان

مطالب قدیمی تر

مقالات

· آسیب شناسی تعزیه
· یادداشتی بر موسیقی تعزیه/سدعظیم موسوی
· تعزيه و شبيه خواني
· سوگ سیاوش/یدالله آقاعباسی
· هاشم فیاض...
· تعزیه، ‌نمایش‌ كامل ‌‌ایرانی/دكتر اردشیر صالح‌پور
· تعزیه و تاریخچه آن نزد خاورشناسان/ داوود حاتمی
· در آمدي بر تعزيه و تعزيه خواني/اسماعیل مجللی
· تعزيه و شبيه خوانى /جواد محدثى
· نوشتاری در باب تعزیه /دکتر عبدالحسین زرّین کوب
· تعزیه هنری نمایشی، بیانگر واقعه جانگداز کربلا
· تاريخ معماري حرم امام حسين (ع) /اسماعیل مجللی
· تعزيه/کیوان پهلوان
· نگاهي به عاشورا پژوهي در غرب/عبدالحسين حاجى ابوالحسنى و محمد نورى
· تعزیه و تئاتر/اسماعیل مجللی
· تعزيه خوان ها ، راويان موسيقي آوازي/محمدجواد بشارتی
· نگاهي به تعزيه و آسيب شناسي آن در ايران امروز /کیوان پهلوان
· تعزیه و سینما/اسماعیل مجللی
· پیدایش موسیقی در تعزیه
· اصطلاحات رایج در تعزیه
· متادرام در تعزیه/فرید میرشکار
· تعزیتی بر مجالس شبیه خوانی/هومن نجفیان
· تاثیر امام رضا بر فرهنگ و هنر ایرانی /اسماعیل مجللی
· کند و کاوی در هنر شبیه خوانی/علی اکبر خلعتبری/هوشنگ سامانی
· مقایسه بخش هایی از نسخه های تعزیه حر در اراک و یالرود نور/علی اکبر خلعتبری
· بازی در بازی
· نگاهي به مصرع خواني )پرسش و پاسخ( در هنر شبيه خواني
· مردم شناسی مراسم شبیه خوانی ( تعزیه )/مسعود گنجعلیخان حاکمی
· تعزیه کرمان
· هنر عشق /وحید کیارسی
· تعزیه؛ جلوه‌ی ناب هنر آئینی/وحید کیاسری
· جستاری بر میراث نیاکا‌ن‌مان /سیاوش قائدی
· تضاد و تقابل در لباس تعزیه
· در آمدی بر تعزیه و تعزیه خوانی

جدیدترین تصاویر





















پیام اهل خانه

ارشيو پيغام کوتاه   

 

کاربران برتر

MemberPoints
1: asad153528
2: Fatemeh83820
3: ahmadi11457
4: sss9797
5: salari1367
6: erfan782
7: iranmenesh746
8: jopar701
9: habib650
10: farahbakhsh650
Learn more
Top 50 Users

عضويت سريع

شناسه :
نام اصلي:
ايميل:
تايپ مجدد:
گذرواژه:
تايپ مجدد:
 

سفارش تبليغات

ورود:
رمز عبور:
 

محل تبلیغات شما

محل تبلیغات شما





محل تبلیغات شما

محل تبلیغات شما





محل تبلیغات شما

محل تبلیغات شما