تضاد و تقابل در لباس تعزیه




تعزیه به معنای متعارف، نمایشی است که در آن واقعه کربلا به دست افرادی که هر یک نقشی از شخصیت‌های اصلی را بر دوش دارند، نشان داده می‌شود. این نمایش نوعی نمایش مذهبی و سنتی ایرانی-شیعی و بیشتر دربارهء کشته‌شدن حسین بن علی (ع) و مصائب اهل بیت است. در این مقاله به فرم لباس هنرپیشه های تعزیه پرداخته خواهد شد.


آنچه به عنوان تعزیه مشهور است گونه‌ای از نمایش مذهبی منظوم است که در آن عده‌ای اهل ذوق و کارآشنا در جریان سوگواری‌های ماه محرم و برای نشان دادن ارادت و اخلاص به اهل بیت، طی مراسم خاصی بعضی از داستان‌های مربوط به واقعهء کربلا را پیش چشم تماشاچی‌ها بازآفرینی می‌کنند.

تاریخ پیدایش تعزیه به صورت دقیق پیدا نیست. برخی با باور به ایرانی‌بودن این نمایش آیینی، پاگیری آن را به ایران پیش از اسلام به پیشینهء سه‌هزارسالهء سوگ سیاوش پهلوان داستان‌های ملی ایران نسبت داده و این آیین را مایه و زمینه‌ساز شکل‌گیری آن دانسته‌اند. برخی پژوهشگران نیز پیشینهء آن را به آیین‌هایی چون مصائب میترا و یادگار زریران بازمی‌گردانند و برخی پیدایش آن را متأثر از عناصر اساطیری میان رودان، آناطولی و مصر، و کسانی نیز مصائب مسیح و دیگر افسانه‌های تاریخی در فرهنگ‌های هند و اروپایی و سامی را در پیدایش آن کارساز دانسته‌اند. ولی به گمان بسیار، تعزیه ”” جدا از شباهت‌هایش با عزاداری‌های آیینی گذشته ”” شکل تکامل‌یافته‌تر و پیچیده‌تر سوگواری‌های سادهء شیعیان سده‌های نخستین برای کشته‌شدگان کربلا است.

برخی دیگر با استناد به گزارش‌هایی، پیدایش تعزیه را مشخصاً از ایران پس از اسلام و مستقیماً از ماجرای کربلا و شهادت حسین و یارانش می‌دانند.

اگر تعزیه را به معنی عزاداری و سوگواری و نه به معنی شبیه‌خوانی امروز گمان کنیم، نخستین سوگواری بعد از پیشامد عاشورا از سوی گواهان عینی واقعهء کربلا بوده که در سنین کودکی و نوجوانی پس از عاشورا به اسارت رفتند؛ در واقع از هنگامی که قافلهء اسرا به طرف شام حرکت نمودند. برخی شبیه‌خوانی و برپایی تعزیه را جهت تماشای عینی واقعهء کربلا به یزید نسبت داده‌اند که گویا از عاملین واقعهء کربلا خواسته بود تا اعمالی را که مرتکب شده‌اند نمایش دهند و برخی به صفویه، دیلمیان و قاجاریه.

اما شکل رسمی و آشکار این سوگواری، به روایت ابن‌کثیر، برای نخستین بار در زمان حکمرانی دودمان ایرانی شیعه‌مذهب آل بویه صورت گرفت. این سوگواری به گونه‌ای بود که معزالدوله احمد بن بویه در دهم محرم سال 352 هجری قمری در بغداد به مردم دستور داد که برای سوگواری، دکان‌هایشان را بسته و بازارها را تعطیل کرده، نوحه بخوانند و جامه‌های خشن و سیاه بپوشند. از این دوره دسته‌های عزاداری و نوحه‌خوانی رایج شده و پایه‌های نمایش شبیه‌گردانی ایران گذاشته شد.

در دوران حکومت سلطان محمد خدابنده، شیعیان حداکثر استفاده را در انجام مراسم سوگواری و بزرگداشت خاندان محمد می‌کردند اما سوگواری‌ها در این فاصلهء تاریخی سبک مشخصی نداشت. به‌تدریج و به مرور زمان، عزاداری‌ها برای حسین‌بن علی، شکل و شیوهء مشخصی پیدا کرد.

تعزیه بیشترین رواج خود را با حمایت دولت و حکومت صفویان پیدا کرد. در دورهء شکوفایی تعزیه، با رواج تشیع و دلایلی مانند روضه‌خوانی و حمله‌خوانی تعزیه از حمایت بیشتری برخوردار شد.

تعزیه اما در دورهء ناصرالدین شاه به اوج خود رسید و بسیاری این دوره را عصر طلایی تعزیه نامیده‌اند. در آغاز سلطنت ناصرالدین شاه، تعزیه در 300 مکان مشخص برپا می‌شدتعزیه تا زمان مشروطیت در اوج ماند.

تعزیه روی سکویی که وسط تکیه ساخته شده و به جای سن بود، بازی می شد. پرده و دکور در این سن وجود نداشت. سبک نمایش به سبک سمبولیسم بود. به این معنی که، برای مثال، رود فرات به وسیله ی یک دوستکامی پر از ب و یا یک نخلستان به واسطه ی یک شاخه ی درخت که در گلدانی قرار داشت، نمایانده می شد. تماشاچیان نیز کامل با این سبک شنایی پیدا کرده بودند و از این «سمبل» ها تعجبی نداشتند.

در سال‌های آغاز دیکتاتوری رضاخان، یعنی پس از 1304 هجری شمسی، اجرای تعزیه و روضه‌خوانی رفته‌رفته ممنوع اعلام شد و با تخریب تکیهء دولت به دستور رضاخان، تعزیه پا به دوران افول خود گذاشت.

تعزیه روی سکویی که وسط تکیه ساخته شده و به جای سن بود، بازی می شد. پرده و دکور در این سن وجود نداشت. سبک نمایش به سبک سمبولیسم بود. به این معنی که، برای مثال، رود فرات به وسیله ی یک دوستکامی پر از آب و یا یک نخلستان به واسطه ی یک شاخه ی درخت که در گلدانی قرار داشت، نمایانده می شد. تماشاچیان نیز کامل با این سبک آشنایی پیدا کرده بودند و از این "سمبل" ها تعجبی نداشتند.

بعد از صحبت در مورد تعزیه و شیوه ی اجرای آن به بحث در مورد لباس در تعزیه می رسیم.

در تعزیه افراد از چند طریق متمایز می شوند: لباس، رنگ لباس، موقعیت و موسیقی که در این مقاله به لباس پرداخته خواهد شد.

نخستین مسئله ای که در رابطه با لباس در برنامه های تعزیه جلب نظر می کند، وجود حالت تضاد و تقابل است که در حقیقت اساس و پایه تعزیه را تشکیل می دهد. به ا ین معنی که همواره مقابله ی "خیر مطلق" و "شر مطلق" در تعزیه مطرح است. از یک طرف موجوداتی که مظاهر پلیدی کامل هستند و آنها را گروه باطل یا "اشقیا" می نامیم، با مظاهر طهارت و پاکی کامل یعنی گروه حق یا "اولیاء" در مقابله اند.

شبیه نامه نویسان و تعزیه گردانان از اهمیت لباس در تعزیه آگاه بودند و می دانستند که اگر لباس در زندگی انسان ضروری و از جهات مختلف دارای نقش مؤثر است، در صحنه ی تعزیه این نقش به مراتب مهم تر و مؤثرتر می شود. به طوری که غفلت از آن ممکن است توفیق برنامه را به مخاطره اندازد. زیرا لباس شبیه خوان در هر نقشی که باشد، همواره در برابر چشم تماشاگران واقع است و قضاوت آنها را تحت تأثیر قرار دهد.

از طرف دیگر لباس بر خود شبیه خوان نیز اثر دارد و لباس مناسب به او کمک می کند که نقش خود را با عمق بیشتری احساس کند. در دورانی که برنامه های تعزیه، پایه گذاری می شد، توجه به لباس نه فقط به عنوان پوشش بلکه در ردیف وسایل و ابزار نیل به هدف و ارائه صورت و سیرت شخصیت نیز مورد نظر بود. و به همین دلیل از اصل تضاد و تقابل پیروی می کرد. 

همان طور که گفته شد تعزیه نمایشی است سمبلیک و کاملا به صورت نمادین اجرا می شود و نمادهای به کار گرفته شده در تعزیه در حدی مشخص و جا افتاده هستند که نیازی به معرفی آن ها وجود ندارد و مخاطب آن ها را می شناسد و در اولین نگاه متوجه منظور و مفهموم هر کدام از آن ها می شود. 

در مورد لباس تعزیه هم به همین صورت است.با وجود این که در دوره های اولیه ی آن فردی به عنوان طراح لباس وجود نداشته است اما قراردادهای ایجاد شده تا حدی مشخص است که حتی امروز نیز باید پایبند آن ها برای طراحی بود. 

در بخش لباس تعزیه،"رنگ" مهم ترین و تاثیر گذارترین عامل است.رنگ هایی که در تعزیه استفاده می شوند سبز، قرمز، سفید و زرد است که در این میان سبز و قرمز بیشترین کاربرد را دارا بوده و نشان دهنده ی دو گروه کاملا متضاد "انبیاء" و "اشقیاء" هستند. 

و این استفاده درست از رنگ در طراحی لباس است که به مخاطبان تعزیه کمک می کند تا افراد روی صحنه را بشناسند و در تشخیص آن ها دچار مشکل نشوند. 

فهرست منابع و مآخذ: 

1-بیضایی، بهرام؛ نمایش در ایران؛ تهران، روشنگران و مطالعات زنان، 1385 

2- جنتی عطای سازمان آموزش و پرورش؛ نمایش؛ تهران، 1381 

3-ابوالقاسم؛ بنیاد نمایش در ایران؛ رشت، انتشارات صفی علیشاه،1356 

4- غریب پور، بهروز؛ تئاتر در ایران: تهران، دفتر پژوهش های فرهنگی، 1384 

5- عناصری، جابر؛ گنجینه ی نمایش های آئینی مذهبی؛ خوشنویسان، نقش لباس در تعزیه؛ تهران، مرکز هنرهای نمایشی، 1372

منبع: هنر آنلاین









کلمات کليدي : لباس تعزیه

© کپی رایت توسط : تعزیه خانه کرمان (کلیه حقوق مادی و معنوی مربوط و متعلق به این سایت است.)
برداشت مطالب فقط با اجازه کتبی و ذکر منبع امکان پذیر است .

نوشته شده در تاریخ : 9 مرداد ماه ، 1392 (2464 مشاهده)

[ بازگشت ]

تعزیه خانه در تلگرام

تعزیه خانه کرمان در تلگرام

آرشیو اخبار

چهارشنبه، 4 مهر ماه
· اجرای تعزیه در حرم مطهر امامزاده حسین
جمعه، 30 شهريور ماه
· مراسم شام غریبان 1440
· اجرای مجلس شهادت امام در عاشورای 1440
سه شنبه، 27 شهريور ماه
·
جمعه، 23 شهريور ماه
·
·
دوشنبه، 19 شهريور ماه
· برنامه اجرایی گروه کهنوج معزآباد در محرم 1440
· ده مجلس تعزیه در دهه اول محرم
يكشنبه، 18 شهريور ماه
· برنامه اجرایی گروه تعزیه محی آباد در محرم 1440
سه شنبه، 13 شهريور ماه
· سوگواره تعزیه کهنو و معزآباد
يكشنبه، 4 شهريور ماه
·
· «شبیه‌نامه» مرجعی کامل درباره تعزیه
سه شنبه، 30 مرداد ماه
· شب های شبیه خوانی در معزآباد
چهارشنبه، 24 مرداد ماه
· برنامه اجرائی هشتمین سوگواره تعزیه چترود
· سیزدهمین سوگواره تعزیه محی آباد
سه شنبه، 16 مرداد ماه
· سومین جلسه مجمع عمومی انجمن تعزیه کرمان
يكشنبه، 14 مرداد ماه
· برنامه اجرائی سیزدهمین سوگواره محی آباد
پنجشنبه، 11 مرداد ماه
· برگزاری چهار سوگواره در استقبال از ماه محرم
پنجشنبه، 14 تير ماه
· «شبیه نامه» روی پیشخوان کتاب فروشی ها
شنبه، 19 خرداد ماه
· نخستین سوگواره تعزیه فرح آباد
پنجشنبه، 10 خرداد ماه
· برنامه اجرایی سوگواره تعزیه ماه در محاق
سه شنبه، 1 خرداد ماه
· لوگوی انجمن تعزیه کرمان طراحی شد.
چهارشنبه، 26 ارديبهشت ماه
· دومین سوگواره تعزیه «ماه در محاق»
· این رشته سر دراز دارد
سه شنبه، 25 ارديبهشت ماه
· هفتمین جشنواره سراسری آیین های نمایشی رضوی
چهارشنبه، 5 ارديبهشت ماه
· کتاب فرهنگ تعزیه در جهان ایرانی منتشر شد
پنجشنبه، 30 فروردين ماه
· مهلت تشکیل پرونده برای گروه های تعزیه
جمعه، 18 اسفند ماه
· فضایی سرشار از همدلی در تعزیه کرمان
سه شنبه، 15 اسفند ماه
· تعزیه نامه شهادت حضت قاسم (ع)
دوشنبه، 14 اسفند ماه
· اساسنامه انجمن تعزیه کرمان
شنبه، 12 اسفند ماه
· دومین جلسه مجمع عمومی انجمن تعزیه کرمان
سه شنبه، 1 اسفند ماه
· سوگواره تعزیه کرمان
· اختتامیه ی سوگواره ی تعزیه کرمان
دوشنبه، 30 بهمن ماه
· اول اسفند پایان سوگواره
جمعه، 27 بهمن ماه
· وداع با پیکر شهید گمنام در سوگواره تعزیه
دوشنبه، 23 بهمن ماه
·
چهارشنبه، 18 بهمن ماه
· اجرای تعزیه در روستای دهنو
· کارگاه آموزش تعزیه
· دیدار اعضای انجمن تعزیه با مدیر کل تبلیغات
سه شنبه، 17 بهمن ماه
· سوگواره تعزیه کرمان احیا شد
دوشنبه، 16 بهمن ماه
· دیدار اعضای انجمن تعزیه با مدیر کل اوقاف
شنبه، 7 بهمن ماه
· استاد یوسف شاه حسینی درگذشت
سه شنبه، 26 دي ماه
· دیدار اعضای انجمن تعزیه با مدیرکل ارشاد
پنجشنبه، 21 دي ماه
· روز شمار شبیه خوانی به روایت هاشم فیاض
چهارشنبه، 20 دي ماه
· دغدغه‌ها برای هنری که ثبت جهانی شده است
جمعه، 24 آذر ماه
·
شنبه، 18 آذر ماه
· 22 اجرا در فصل اجرای تعزیه
شنبه، 11 آذر ماه
· احیاء سوگواره تعزیه کرمان
پنجشنبه، 25 آبان ماه
· فرهنگ تعزیه در جهان ایرانی
جمعه، 14 مهر ماه
· اجرای مجلس عاشورا در عاشورای 1439

مطالب قدیمی تر

مقالات

· آسیب شناسی تعزیه
· یادداشتی بر موسیقی تعزیه/سدعظیم موسوی
· تعزيه و شبيه خواني
· سوگ سیاوش/یدالله آقاعباسی
· هاشم فیاض...
· تعزیه، ‌نمایش‌ كامل ‌‌ایرانی/دكتر اردشیر صالح‌پور
· تعزیه و تاریخچه آن نزد خاورشناسان/ داوود حاتمی
· در آمدي بر تعزيه و تعزيه خواني/اسماعیل مجللی
· تعزيه و شبيه خوانى /جواد محدثى
· نوشتاری در باب تعزیه /دکتر عبدالحسین زرّین کوب
· تعزیه هنری نمایشی، بیانگر واقعه جانگداز کربلا
· تاريخ معماري حرم امام حسين (ع) /اسماعیل مجللی
· تعزيه/کیوان پهلوان
· نگاهي به عاشورا پژوهي در غرب/عبدالحسين حاجى ابوالحسنى و محمد نورى
· تعزیه و تئاتر/اسماعیل مجللی
· تعزيه خوان ها ، راويان موسيقي آوازي/محمدجواد بشارتی
· نگاهي به تعزيه و آسيب شناسي آن در ايران امروز /کیوان پهلوان
· تعزیه و سینما/اسماعیل مجللی
· پیدایش موسیقی در تعزیه
· اصطلاحات رایج در تعزیه
· متادرام در تعزیه/فرید میرشکار
· تعزیتی بر مجالس شبیه خوانی/هومن نجفیان
· تاثیر امام رضا بر فرهنگ و هنر ایرانی /اسماعیل مجللی
· کند و کاوی در هنر شبیه خوانی/علی اکبر خلعتبری/هوشنگ سامانی
· مقایسه بخش هایی از نسخه های تعزیه حر در اراک و یالرود نور/علی اکبر خلعتبری
· بازی در بازی
· نگاهي به مصرع خواني )پرسش و پاسخ( در هنر شبيه خواني
· مردم شناسی مراسم شبیه خوانی ( تعزیه )/مسعود گنجعلیخان حاکمی
· تعزیه کرمان
· هنر عشق /وحید کیارسی
· تعزیه؛ جلوه‌ی ناب هنر آئینی/وحید کیاسری
· جستاری بر میراث نیاکا‌ن‌مان /سیاوش قائدی
· تضاد و تقابل در لباس تعزیه
· در آمدی بر تعزیه و تعزیه خوانی

جدیدترین تصاویر





















پیام اهل خانه

ارشيو پيغام کوتاه   

 

کاربران برتر

MemberPoints
1: asad153528
2: Fatemeh83820
3: sss16939
4: ahmadi11457
5: salari1367
6: erfan782
7: iranmenesh746
8: jopar701
9: habib650
10: farahbakhsh650
Learn more
Top 50 Users

عضويت سريع

شناسه :
نام اصلي:
ايميل:
تايپ مجدد:
گذرواژه:
تايپ مجدد:
 

سفارش تبليغات

ورود:
رمز عبور:
 

محل تبلیغات شما

محل تبلیغات شما





محل تبلیغات شما

محل تبلیغات شما





محل تبلیغات شما

محل تبلیغات شما