جستاری بر میراث نیاکا‌ن‌مان /سیاوش قائدی




یادداشتی در باب ضرورت متن شناسیِ شبیه خوانی، به مناسبت انتشار دو کتاب فهرست توصیفی شبیه‌نامه‌های کتابخانه‌ی مجلس


بی راه نیست اگر شبیه خوانی را زنده‌ترین و زبده‌ترین شکل نمایش ایرانی بدانیم. اما چه ویژگی منحصربه فردی در این گونه ی نمایشی موجود است که توانسته آن‌را چنین زنده و پویا در فرهنگ ایرانی محفوظ نگه دارد.

داشتن متن مکتوب، مکانی مشخص برای اجرا، قراردادهای نمایشی منحصر به فرد اجرایی و غیره از جمله ویژگی‌های شبیه خوانی ست.

می‌توان مهم‌ترین روش استنباط و درک صحیح از تحول و شکل پذیری این شکل نمایشی را تفسیر و تحلیل متون به جامانده ی نمایشی و آثار تاریخی موجود دانست. در کشور ما اما، فرهنگ نمایشی شفاهی بوده، معذالک تا مدت‌ها اندیشمندان و صاحبان قدرت توجه چندانی به نمایش و ادبیات نمایشی نداشتند.

در دوره‌های که این جوهره مورد توجه قرار گرفت(دوره‌ی ناصری) حربه‌ای بود برای صاحبان قدرت و بعدها نابودی‌اش حربه‌ای برای انتقام و موازنه‌ی قدرت(دوره ی پهلوی اول). اما تمامی این تحولات زمانی درک می‌شوند که بتوان استنباط زمانی صحیح از دل منابع مکتوب حاصل نمود و در ادامه این تحولات سیاسی اجتماعی را مورد مطالعه و تحلیل قرار داد.

همانطور که می‌دانیم؛ نخستین بار در سمپوزیوم تعزیه ایران در دهه پنجاه بود که ضرورت حفظ، مطالعه و متن‌شناسی شبیه‌خوانی در میان پژوهشگران داخلی و خارجی قوت گرفت. نتیجه‌ی آن مطالعات، به بار نشستن آثار مکتوب ماندگاری‌ست که تا به امروز از اصلی‌ترین منابع و مراجع شبیه پژوهان در این زمینه است. چندی پس از آن تلاش و پشتکار شبیه پژوهان دیگری چون عنایت الله شهیدی، محمدرضا خاکی، صادق همایونی درحفظ و نگه داری این منابع ارزشمند ادامه پیدا کرد.

ضرورت متن شناسی شبیه‌خوانی بیش از هر زمان دیگر امروز حس می‌شود و این ضرورت متاسفانه تنها توسط محدودی جدی گرفته شده است.

به کار بستن متدها و روش‌های مطالعاتی، مطالعات زبان‌شناسانه، نشانه‌شناسی و نگاه جامعه‌شناسانه به شبیه‌نامه‌ها امروزه بیش از همیشه راه‌گشا درک و فهم صحیح از این گونه‌ی ارزشمند نمایشی ست. جوهره‌ای که به محض فهمیده شدن می‌تواند به عنوان نمونه اعلا درام ایرانی شناسانده شود. اگر دیده شده که به نادانی و کج فهمی، سیاست گزاری و توسعه‌ی این شکل آیینی در فضاهای نامناسب، موجب پس زدگی و ساده انگاری گردیده تنها از عدم مطالعه صحیح و نبستن راه و روش مطالعاتی آن بوده.

به تازگی حسین اسماعیلی؛ پژوهشگر ایرانی مقیم اروپا؛ متن‌شناسی شبیه‌خوانی را بروی مجموعه‌ی لیتن به انجام رسانید ومنبع کاملی را در اختیار گذاشت تا با الگو قراردادن آن بتوان روش مطالعاتی صحیح رو به دست آورد. اما در کنار تمامی نکات قوت کار او می‌توان به این نکته اشاره کرد که کار او بر روی منبع قدیمی صورت گرفته و از نگاه تطبیقی مجموعه‌ شبیه‌نامه‌ها عاری‌ست.

کار خوب حسین اسماعیلی زمانی تکمیل می‌شد که او می توانست با بررسی تطبیقی مجموعه‌های دیگر آنچه ویژگی منحصربه فرد مجموعه لیتن بود را کشف و به آن ژرف بپردازد.
در این راستا به تازگی کتاب فهرست توصیفی از مجموعه شبیه‌نامه‌های مجلس به کوشش رضا کوچک‌زاده جمع‌آوری گشته است. مجموعه‌ای که از جنبه‌های مختلف؛ که پژوهشگر در تحقیق خود به خوبی بدان اشاره می‌کند؛ دارای اهمیت بسیاراست.

کوچک‌زاده به جستجو در مجموعه‌ای همت گماشته، که نمایانگر دوره‌ی شکوفایی این هنرگرانمایه است و برای مطالعه در بردارنده‌ی زبده‌ترین و کامل‌ترین نمونه از شبیه‌نامه‌هاست. پژوهشگر چند نکته بسیار مهم را در نظر داشته از جمله؛ نخست اهمیت مفهوم زمانی در این متون ارزشمند.
بدان معنا که در حین جمع‌آوری فهرست و مطالعه خود؛ استنباط بدیعی از تکنیک‌های نگارشی و اجرایی مربوط به زمان تولید این شبیه‌‌‌‌نامه‌ها به دست آورد. زمانی که دیگر این شکل نمایشی تنها شکل عامیانه‌ای نداشت و تخصص و تجمل در کار شبیه‌خوانان به فور به چشم می‌آید(نگاهی به اسناد تاریخی و تصویری دوره‌ی ناصری گویای این نکته است). در مقدمه‌ی ارزشمندی که در کتاب نخست این مجموعه نوشته شده، اشاره می‌شود که در این شبیه‌نامه‌ها نشان از نخستین تلاش‌ها از نفوذ هنر کارگردانی و دراماتورژی(به تعریف امروزی آن) توسط معین البکاء(محمد تقی و محمد باقر) در حاشیه متون دیده می‌شود. و این خود فصل مهم در تحول شبیه خوانی به عنوان یک شکل نمایش شهری‌ست.

در کار کوچک‌زاده می‌توان خودداری از تکرار مکررات را نیز دید. بدان معنا که او بیشتر متمرکز بر کشف تکنیک‌های مورد استفاده در آن زمان که به ما این اجازه را نمی‌دهد تا شبیه‌سرایی و شبیه‌خوانی را تنها هنر عامه‌ی مردم بدانیم. اوج مهارت در شکل و محتوا بین نسخه‌های شبیه خوانان این دوره دیده می‌شود. مد نظر قرار دادن مفهوم زمانی در مطالعه‌ی این شبیه‌نامه‌ها به استباطی جدیدی از دلایل گردهم آمدن این مجموعه‌ی ارزشمند شده است؛ مجموعه‌ای که به درستی گویای روند رشد تکنیکی این هنر مردمی ست. فهم این نکته نیاز به مطالعه‌ای روشمند دارد.

نکته‌ی دیگر اهمیت کار کوچک‌زاده مقایسه مجموعه‌ی مورد مطالعه با دیگر شبیه‌نامه‌هاست. بدان معنا که پژوهشگر پس از درک مفهوم زمان نگارش شبیه‌نامه به مطالعه تطبیقی مجموعه‌ی موجود با دیگر آثار پرداخته تا به آنچه پیش‌تر دیده نشده و یا کمتر مورد مطالعه قرار گرفته دست یابد. حال آن‌که در این راه او با توان خود و بضاعت موجود موفق عمل کرده.

در پایان باید متذکر شوم ضرورت نوشتن این یادداشت یک حس درونی به پاس نکوداشتی بر فعالیت پژوهشگران این عرصه بود، آنان که جستاری در میراث نیاکانمان می‌کنند تا بر پهنه‌ی آگاهی تاریخی ما بیافزایند.









کلمات کليدي :

© کپی رایت توسط : تعزیه خانه کرمان (کلیه حقوق مادی و معنوی مربوط و متعلق به این سایت است.)
برداشت مطالب فقط با اجازه کتبی و ذکر منبع امکان پذیر است .

نوشته شده در تاریخ : 14 ارديبهشت ماه ، 1392 (2315 مشاهده)

[ بازگشت ]

تعزیه خانه در تلگرام

تعزیه خانه کرمان در تلگرام

آرشیو اخبار

يكشنبه، 18 شهريور ماه
· برنامه اجرایی گروه تعزیه محی آباد در محرم 1440
سه شنبه، 13 شهريور ماه
·
يكشنبه، 4 شهريور ماه
·
· «شبیه‌نامه» مرجعی کامل درباره تعزیه
سه شنبه، 30 مرداد ماه
· شب های شبیه خوانی در معزآباد
چهارشنبه، 24 مرداد ماه
· برنامه اجرائی هشتمین سوگواره تعزیه چترود
·
سه شنبه، 16 مرداد ماه
· سومین جلسه مجمع عمومی انجمن تعزیه کرمان
يكشنبه، 14 مرداد ماه
· برنامه اجرائی سیزدهمین سوگواره محی آباد
پنجشنبه، 11 مرداد ماه
· برگزاری چهار سوگواره در استقبال از ماه محرم
پنجشنبه، 14 تير ماه
· «شبیه نامه» روی پیشخوان کتاب فروشی ها
شنبه، 19 خرداد ماه
· نخستین سوگواره تعزیه فرح آباد
پنجشنبه، 10 خرداد ماه
· برنامه اجرایی سوگواره تعزیه ماه در محاق
سه شنبه، 1 خرداد ماه
· لوگوی انجمن تعزیه کرمان طراحی شد.
چهارشنبه، 26 ارديبهشت ماه
· دومین سوگواره تعزیه «ماه در محاق»
· این رشته سر دراز دارد
سه شنبه، 25 ارديبهشت ماه
· هفتمین جشنواره سراسری آیین های نمایشی رضوی
چهارشنبه، 5 ارديبهشت ماه
· کتاب فرهنگ تعزیه در جهان ایرانی منتشر شد
پنجشنبه، 30 فروردين ماه
· مهلت تشکیل پرونده برای گروه های تعزیه
جمعه، 18 اسفند ماه
· فضایی سرشار از همدلی در تعزیه کرمان
سه شنبه، 15 اسفند ماه
· تعزیه نامه شهادت حضت قاسم (ع)
دوشنبه، 14 اسفند ماه
· اساسنامه انجمن تعزیه کرمان
شنبه، 12 اسفند ماه
· دومین جلسه مجمع عمومی انجمن تعزیه کرمان
سه شنبه، 1 اسفند ماه
· سوگواره تعزیه کرمان
· اختتامیه ی سوگواره ی تعزیه کرمان
دوشنبه، 30 بهمن ماه
· اول اسفند پایان سوگواره
جمعه، 27 بهمن ماه
· وداع با پیکر شهید گمنام در سوگواره تعزیه
دوشنبه، 23 بهمن ماه
·
چهارشنبه، 18 بهمن ماه
· اجرای تعزیه در روستای دهنو
· کارگاه آموزش تعزیه
· دیدار اعضای انجمن تعزیه با مدیر کل تبلیغات
سه شنبه، 17 بهمن ماه
· سوگواره تعزیه کرمان احیا شد
دوشنبه، 16 بهمن ماه
· دیدار اعضای انجمن تعزیه با مدیر کل اوقاف
شنبه، 7 بهمن ماه
· استاد یوسف شاه حسینی درگذشت
سه شنبه، 26 دي ماه
· دیدار اعضای انجمن تعزیه با مدیرکل ارشاد
پنجشنبه، 21 دي ماه
· روز شمار شبیه خوانی به روایت هاشم فیاض
چهارشنبه، 20 دي ماه
· دغدغه‌ها برای هنری که ثبت جهانی شده است
جمعه، 24 آذر ماه
·
شنبه، 18 آذر ماه
· 22 اجرا در فصل اجرای تعزیه
شنبه، 11 آذر ماه
· احیاء سوگواره تعزیه کرمان
پنجشنبه، 25 آبان ماه
· فرهنگ تعزیه در جهان ایرانی
جمعه، 14 مهر ماه
· اجرای مجلس عاشورا در عاشورای 1439
چهارشنبه، 22 شهريور ماه
· سامانه پیام کوتاه تعزیه خانه کرمان
· آشنایی با مبانی شبیه‌خوانی
چهارشنبه، 1 شهريور ماه
· دوازدهمین سوگواره تعزیه محی آباد
يكشنبه، 29 مرداد ماه
· مراسم تعزیه خوانی در شهرستان زرند
چهارشنبه، 28 تير ماه
· «مهمانی امام حسین (ع)» در جشنواره نمایش
شنبه، 24 تير ماه
· هفتمین سوگواره تعزیه چترود برگزار می شود.
شنبه، 27 خرداد ماه
· رییس و نایب رییس انجمن تعزیه کرمان شناخته شد
پنجشنبه، 25 خرداد ماه
· نتایج انتخابات هیئت مدیره انجمن تعزیه کرمان

مطالب قدیمی تر

مقالات

· آسیب شناسی تعزیه
· یادداشتی بر موسیقی تعزیه/سدعظیم موسوی
· تعزيه و شبيه خواني
· سوگ سیاوش/یدالله آقاعباسی
· هاشم فیاض...
· تعزیه، ‌نمایش‌ كامل ‌‌ایرانی/دكتر اردشیر صالح‌پور
· تعزیه و تاریخچه آن نزد خاورشناسان/ داوود حاتمی
· در آمدي بر تعزيه و تعزيه خواني/اسماعیل مجللی
· تعزيه و شبيه خوانى /جواد محدثى
· نوشتاری در باب تعزیه /دکتر عبدالحسین زرّین کوب
· تعزیه هنری نمایشی، بیانگر واقعه جانگداز کربلا
· تاريخ معماري حرم امام حسين (ع) /اسماعیل مجللی
· تعزيه/کیوان پهلوان
· نگاهي به عاشورا پژوهي در غرب/عبدالحسين حاجى ابوالحسنى و محمد نورى
· تعزیه و تئاتر/اسماعیل مجللی
· تعزيه خوان ها ، راويان موسيقي آوازي/محمدجواد بشارتی
· نگاهي به تعزيه و آسيب شناسي آن در ايران امروز /کیوان پهلوان
· تعزیه و سینما/اسماعیل مجللی
· پیدایش موسیقی در تعزیه
· اصطلاحات رایج در تعزیه
· متادرام در تعزیه/فرید میرشکار
· تعزیتی بر مجالس شبیه خوانی/هومن نجفیان
· تاثیر امام رضا بر فرهنگ و هنر ایرانی /اسماعیل مجللی
· کند و کاوی در هنر شبیه خوانی/علی اکبر خلعتبری/هوشنگ سامانی
· مقایسه بخش هایی از نسخه های تعزیه حر در اراک و یالرود نور/علی اکبر خلعتبری
· بازی در بازی
· نگاهي به مصرع خواني )پرسش و پاسخ( در هنر شبيه خواني
· مردم شناسی مراسم شبیه خوانی ( تعزیه )/مسعود گنجعلیخان حاکمی
· تعزیه کرمان
· هنر عشق /وحید کیارسی
· تعزیه؛ جلوه‌ی ناب هنر آئینی/وحید کیاسری
· جستاری بر میراث نیاکا‌ن‌مان /سیاوش قائدی
· تضاد و تقابل در لباس تعزیه
· در آمدی بر تعزیه و تعزیه خوانی

جدیدترین تصاویر





















پیام اهل خانه

ارشيو پيغام کوتاه   

 

کاربران برتر

MemberPoints
1: asad153528
2: Fatemeh83820
3: ahmadi11457
4: sss9795
5: salari1367
6: erfan782
7: iranmenesh746
8: jopar701
9: habib650
10: farahbakhsh650
Learn more
Top 50 Users

عضويت سريع

شناسه :
نام اصلي:
ايميل:
تايپ مجدد:
گذرواژه:
تايپ مجدد:
 

سفارش تبليغات

ورود:
رمز عبور:
 

محل تبلیغات شما

محل تبلیغات شما





محل تبلیغات شما

محل تبلیغات شما





محل تبلیغات شما

محل تبلیغات شما