تاريخ معماري حرم امام حسين (ع) /اسماعیل مجللی




كربلا شهري در هشتادكيلومتري نجف و صد كيلومتري بغداد است.


كربلا شهري در هشتادكيلومتري نجف و صد كيلومتري بغداد است. موقعيت جغرافيايي آن 43درجه و50 دقيقه و39 ثانيه طول‌شرقي و 32درجه و 40دقيقه و 52 ثانيه عرض شمالي است و در ارتفاع 35 متري از سطح دريا قراردارد.

اين سرزمين نام‌هاي مختلفي در طول تاريخ داشته‌است كه همه فراموش شده و جاي خود را به كربلا داده‌اند. در وجه تسميه كربلا بعضي از آن را از "كربل " به معناي نوعي گياه و يا "كربله " به معناي نرمي خاك زير‌پا و يا از "كرب‌بلا " كه باء اول آن حذف شده‌باشد. به معني غم و اندوه و موارد بسيار ديگر گفته‌اند.

 

"شهر كربلا مدفن حضرت امام حسين(ع) در هشت‌فرسخي شمال‌غربي كوفه واقع است و در محل همين شهر است كه حسين‌بن‌علي نواده پيغمبر اسلام در سال 61 هجري با تقريباً جميع ياران و خويشان خود در آنجا كشته‌شد.اين محل تا قبل از واقعه طف در سال 61 هجري زمين مزروعي ناهواري بوده‌است و بعد از اين واقعه تاريخي شهرت روزافزوني به خود گرفته و توجه مسلمانان به ويژه شيعيان را به خود جلب نموده‌است. در اين شهر چندين مكان مقدس وجود ‌دارد اما دو عتبه متبركه آن در طول تاريخ اهميت و جذابيت بيشتري داشته‌است. حرم امام حسين(ع) و برادر ايشان ابوالفضل(ع) كه در فاصله300متري از آن قرار‌گرفته‌است و اصولاً هر شخصيتي كه در تاريخ به حرم امام حسين(ع) توجه و عنايت داشته و آن را بازسازي نموده‌است.

 

تاريخ بنياد نهادن مرقد امام(ع) به همان روزهاي شهادت حضرت باز مي‌گردد. در كتاب "كامل الزياره " آورده است: "كساني كه امام حسين(ع) را به خاك سپردند براي مرقد او نشاني نهادند و علامتي برپاساختند كه هيچ از ميان نرود ".

 

شيخ مفيد روايت كرده‌است كه روز عاشورا با جمعه 21 مهر ماه سال 59 شمسي مصادف بود. جنگ دو ساعتي پس از طلوع آفتاب آغازشد و تا هشت و نيم ساعت پس از طلوع آفتاب ادامه يافت.

اگر عاشوراي حسيني 21 روز گذشته از "ميزان " رخ داده باشد با ماه ايلول شرقي برابري خواهد‌كرد.

{علاوه بر تقويم رومي كه اكنون در عراق متداول است و امروزه بر ماه‌هاي ميلادي انطباق دارد، تقويم ديگري نيز وجود داشته كه 13 روز از تقويم امروزين رومي و متداول در عراق عقب‌تر است بر اي اساس، از دهم اكتبر( تشرين اول) در تقويم متداول رومي سيزده روز كه به عقب‌ برگرديم به بيست‌و‌هفتم ايلول شرقي در تقويم رومي شرقي خواهيم رسيد. ماه ايلول در تقويم امروزي رومي، با ماه سپتامبر برابري مي‌كند.}

اولين بنايي كه بر روي قبر مطهر ساخته مي‌شود متعلق به زمان اموييان است كه به احتمال بيشتر اين بنا توسط مختاربن‌ابي‌عبيده‌ثقفي ساخته‌شده كه بقعه‌اي برفراز قبر مطهر بنا نمود. اين بقعه درزمان هارون‌الزشيد ويران‌شد. اما فرزندش مأمون كه در سال 198 ق./814م. به اريكه قدرت دست‌يافت در پي يافتن مشروعيت براي خلافت خود و جلب قلوب شيعيان به اماكن مقدس عراق و در رأس آن كربلا توجه نمود و دومين عمارت بر روي قبر مطهر ساخته‌شد.

متوكل، خليفه عباسي 286- 232ق. /842م. كه با اهل‌بيت عداوت بسير داشت در سال 236 هجري دستور داد تا آستانه مطهر امام حسين (ع) را ويران ساختند.

 

"متوكل بگفت تا قبر حسين‌بن علي را ويران كنند و منزل‌ها و خانه‌هاي اطراف آن را نيز ويران كنند و خيش ‌بزنند و بذر بپاشند و آبياري كنند و مردم را از رفتن به نزد آن ممنوع دارند ". اما پس از مرگش توسط فرزندش منتصر تا حد زيادي بازسازي‌شد. منتصر فرزند متوكل سومين بنا را بر حرم امام حسين (ع) ساخت و مناره بلندي كه نخستين مناره بر مرقد امام حسين (ع) بود را براي راهنمايي زائران و به عنوان نشاني در آستانه ساخته و اموال زيادي ميان شيعيان تقسيم نمود.

 

بناهايي كه تا اين زمان ساخته‌شده‌بود همه ساده و سطحي بودند زيرا كه از نظر خلفاي عباسي اين بنا‌ها نبايد بيانگر حقانيت و مظلوميت آل علي (ع) باشد و حتي سقف حرم د رسال 237 هجري فرو‌ريخت. با قدرت يافتن علويان در طبرستان محمدبن‌زيد‌علوي،دائي صغير در سال 283ق./896م. براي حرم مطهر قبه عالي و دو ايوان بنا نمود.

 

او همچنين اطراف حائر را ديوار بلندي كشيد و آنقدر كه مي‌توانست در آبادي شهر و احسان نسبت به شيعيان و ساكنان آن كوشيد.

 

با قدرت‌يافتن آلبويه كار شيعيان بالا گرفت. عضدالدوله پنجمين عمارت در فاصله سال‌هاي 367 تا 371 هجري بر امام حسين(ع) بنا نمود. كربلا در زمان او پيشرفت چشمگيري يافت و از نظر سياسي، اقتصادي و مذهبي اهميت فوق‌العاده‌اي يافت. عضدالدوله براي شهر كربلا از راه‌هاي دور آب جاري آورد و كشاورزي و تجارت شهر را رونق بخشيد. در ساختن بنا‌هاي اطراف حرم كوشش بسيار نمود و قبه حرم را تجديد بنا كردو شيعيان را تشويق به هجرت به شهر كربلا نمود.

 

آستانه‌اي كه عضدالدوله ساخت شامل يك حرم بزرگ و گنبدي بر روي قبر و چهار

 

رواق هماهنگ از چهار رواق هماهنگ در چهار طرف حرم و صحن شش‌گوشه بود و ديوار‌هاي حرم و صحن شش‌گوشه بود و ديوار‌هاي حرم و رواق را با چوب ساج و آيينه‌هاي بزرگ تزئين نمود.

 

عضدالدوله تنها كسي بود كه مرقد امام را بعد از ويراني‌هاي زمان توكل به حالت اول باز‌گرداند او ساخت و مرمت بتاي حرم حضرت ابوالفضل را(ع) و گنبد آن را نيز برعهده گرفت. بنايي كه عضدالدوله ساخت در سال 470ق. /1078م. بر اثر افتادن دو شمع بزرگ كه در دو طرف قبر قرار‌داشت دچار آتش‌سوزي شد و خسارت بسيار ديد كه حسن‌بن فضل‌بن‌سهل‌رامهرمرزي وزير شيعه مذهب سلطان‌الدوله‌ديلمي آنرا تجديد بنا نمود.

 

ظاهراً عمارتي كه در زمان آل‌بويه ساخته‌شده‌بود از تعرض مغولان در‌امان مانده‌است؛ زيرا ابن‌بطوطه كه در اواخر سلطنت ايل‌خانان آنرا ديده‌است در سفر‌نامه خود آنرا اينگونه توصيف كرده‌است: "كربلا شهر كوچكي است كه نخلستان‌ها اطراف آنرا گرفته‌اند و از رودخانه فرات آبياري مي‌شود. روضه مقدس امام حسين(ع) در داخل شهر واقع شده‌است و مدرسه‌اي بزرگ و زاويه‌اي دارد كه در آن براي مسافران طعام مي‌دهند. خدام و حاجيان بر در روضه امام ايستاده‌اند. ورد به حرم بي‌اجازه آنان ميسر نيست و هنگام ورود عتبه شريفه را كه از نقره است بايد بوسيد. روي ضزيح مقدس امام قنديل‌هاي زرين و سيمين گذاشته‌شده و از در‌هاي آن پرده‌هاي حرير آويخته‌اند. غازان‌خان درسال 686ق./1287م. به زيارت مشاهد مشرفه رفت و دستور داد ثروت فراواني ميان علوي‌ها و كساني كه مقيم آنجا بودند توزيع كنند.

 

پس از سقوط ايلخانان در عراق عرب جلايران جانشين آنان شدند. سلطان اويس جلاير آستانه مقدس را تعمير و ساختمان‌هايي را پشت سر حرم اضافه كرد كه در سال767ق. /1365م. به پايان رسيد و فرزندش آنرا ادامه داد و ايوان طلا را بنا نمود.

 

شاه اسماعيل صفوي در پي‌تعقيب و سركوب بازماندگان تركمان آق‌قويونل در سال 914ق./ 1504م. فاتحانه وارد بغداد شد. او به زيارت عتبات عاليات تشرف يافت و كربلا رونق و شوكت عظيمي بدست‌آورد و در مبارزات سياسي ميان دو كشور مسلمان ايران و عثماني اهميت ويژه اي يافت.

 

شهر كربلا و توسعه آن در دوره‌هاي مختلف

حرم مطهر حضرت امام حسين (ع) و نقاط مرتبط تاريخي آن در وسط شهر قديم

قرار‌گرفته‌است كه توسعه آن از سال‌هاي اوليه اسلام به مراحل زير تقسيم مي‌شود.

 

معماري دوران اول

اولين بناي احداث شده پس از واقعه عاشورا از سوي مختار‌ثقفي در سال66ه.( 686م.)مي‌باشد كه نشان مي‌دهد پس از پنج سال اولين بقعه در آن مكان پايه‌ريزي شده‌است كه بنايي مسقف به صورت مسجد در كنار آن بوده كه داراي دو درب در دو جهت جنوب و شرق و بنايي كه گنبد بر روي آن قرار‌گرفته از خشت مي‌باشد كه بنا به مستندات تاريخي اولين گنبد درتاريخ اسلام است.

 

معماري دوران دوم

در زمان مأمون‌عباسي 198ه.(813م.) بنايي با‌شكوه از آجر و گچ بنا نهاده‌شده كه در سال 236ه.(850م.) در اين ميان متوكل ‌عباسي به ترتيب در سال‌هاي 236ه.(850م.) و 237ه.(851م.) و247ه.(861م.)اقدام به تخريب اين بنا نمود.

 

معماري دوران سوم

بقعه‌اي در سال 247ه.(861م.) در زمان منتصر عباسي همچنان از آجر و گچ بنا نهاده شده كه در سال 273ه. (887م.) فرو‌ريخت و در اثر تخريب آن صندوقچه تا ده سال كاملاً مشخص بوده‌است.

 

معماري دوران چهارم

تجديد ساخت و توسعه بنا براي بار چهارم از سوي حسن‌بن‌زيد‌پادشاه طبرستان و ديلمان و برادرش كه خود را منسوب به امام حسن‌مجتبي (ع) مي‌داستند صورت گرفت در اين باسازي بر روي بقعه موجود گنبدي مرتفع‌تر از گچ از آجر بنا‌نهاده‌شده و در اطراف آن ديواره‌اي همچون مسجد بنا گرديد. اين روند در سال(283ه./986م.).

 

معماري دوران پنجم

عضد‌الدوله بويه‌اي در سال371-269 ه.(982-980م.)بناي رواق‌ها را اضافه نموده و ورودي‌هايي را از هر طرف طرح‌ريزي نمود. در آن زمان شاهين‌امير اقدام به بناي مسجدي در سمت غرب و در نزديكي بقعه ابراهيم‌بن‌مجاب نمود.

 

 

معماري دوران ششم

در سال( 407ه./ 1017م.) اوايل قرن پنج عضد‌الدوله در پي آتش‌سوزي ناشي از چراغ‌هاي داخل حرم، اقدام به بازسازي مجدد حرم حضرت سيد‌الشهدا نمود. ابن بطوطه در سفرنامه‌اش نيز اين اتفاقات و تحولات را در سال 727ه. (1327م.) اشاره كرده‌است.

 

معماري دوران هفتم

در سال‌هاي (407ه./1017م.) به فرمان سلطان اويس‌بن‌شيخ‌حسن الجلائري بناي فعلي پايه‌ريزي گرديد كه دو مناره و مأذنه داشت. اين بنا توسط دو فرزند سلطان حسين و سلطان احمد در سال (786ه./1384م.) تكميل گرديد ايوان طلا نيز در همين دوره احداث گرديد.

 

همزمان در سال(767ه./1366م.) امين‌الدين‌مرجان والي بغداد اقدام به احداث مسجدي در جهت شرقي و مأذنه عبد نمود. پس از اين ترميم و اضافه نمودن تزئينات در زمان‌هاي مختلف بالاخص دوران حكمراني صفويان و عثمانيان و قاجاريان شكل‌گرفت.

 

قابل ذكر است طلا‌كاري گنبد‌ها و مناره‌ها بارهاو بارها به فرمان شاهان ايراني و به هنر و توانايي هنرمندان ايراني شكل‌گرفت. اين تحول در نسبت‌هاي قابل مقايسه با حكمراني بقيه كشور‌هاي اسلامي آنقدر چشم‌گير بود كه به قطع مي‌توان تأثيرات شكل‌گرفته را بخشي از توسعه و هنرنمايي سبك‌هاي ايراني در دوره خود دانست.


برگرفته از سایت بعثه مقام معظم رهبری








کلمات کليدي : کربلا

© کپی رایت توسط : تعزیه خانه کرمان (کلیه حقوق مادی و معنوی مربوط و متعلق به این سایت است.)
برداشت مطالب فقط با اجازه کتبی و ذکر منبع امکان پذیر است .

نوشته شده در تاریخ : 17 بهمن ماه ، 1388 (3378 مشاهده)

[ بازگشت ]

تعزیه خانه در تلگرام

تعزیه خانه کرمان در تلگرام

آرشیو اخبار

چهارشنبه، 4 مهر ماه
· اجرای تعزیه در حرم مطهر امامزاده حسین
جمعه، 30 شهريور ماه
· مراسم شام غریبان 1440
· اجرای مجلس شهادت امام در عاشورای 1440
سه شنبه، 27 شهريور ماه
·
جمعه، 23 شهريور ماه
·
·
دوشنبه، 19 شهريور ماه
· برنامه اجرایی گروه کهنوج معزآباد در محرم 1440
· ده مجلس تعزیه در دهه اول محرم
يكشنبه، 18 شهريور ماه
· برنامه اجرایی گروه تعزیه محی آباد در محرم 1440
سه شنبه، 13 شهريور ماه
· سوگواره تعزیه کهنو و معزآباد
يكشنبه، 4 شهريور ماه
·
· «شبیه‌نامه» مرجعی کامل درباره تعزیه
سه شنبه، 30 مرداد ماه
· شب های شبیه خوانی در معزآباد
چهارشنبه، 24 مرداد ماه
· برنامه اجرائی هشتمین سوگواره تعزیه چترود
· سیزدهمین سوگواره تعزیه محی آباد
سه شنبه، 16 مرداد ماه
· سومین جلسه مجمع عمومی انجمن تعزیه کرمان
يكشنبه، 14 مرداد ماه
· برنامه اجرائی سیزدهمین سوگواره محی آباد
پنجشنبه، 11 مرداد ماه
· برگزاری چهار سوگواره در استقبال از ماه محرم
پنجشنبه، 14 تير ماه
· «شبیه نامه» روی پیشخوان کتاب فروشی ها
شنبه، 19 خرداد ماه
· نخستین سوگواره تعزیه فرح آباد
پنجشنبه، 10 خرداد ماه
· برنامه اجرایی سوگواره تعزیه ماه در محاق
سه شنبه، 1 خرداد ماه
· لوگوی انجمن تعزیه کرمان طراحی شد.
چهارشنبه، 26 ارديبهشت ماه
· دومین سوگواره تعزیه «ماه در محاق»
· این رشته سر دراز دارد
سه شنبه، 25 ارديبهشت ماه
· هفتمین جشنواره سراسری آیین های نمایشی رضوی
چهارشنبه، 5 ارديبهشت ماه
· کتاب فرهنگ تعزیه در جهان ایرانی منتشر شد
پنجشنبه، 30 فروردين ماه
· مهلت تشکیل پرونده برای گروه های تعزیه
جمعه، 18 اسفند ماه
· فضایی سرشار از همدلی در تعزیه کرمان
سه شنبه، 15 اسفند ماه
· تعزیه نامه شهادت حضت قاسم (ع)
دوشنبه، 14 اسفند ماه
· اساسنامه انجمن تعزیه کرمان
شنبه، 12 اسفند ماه
· دومین جلسه مجمع عمومی انجمن تعزیه کرمان
سه شنبه، 1 اسفند ماه
· سوگواره تعزیه کرمان
· اختتامیه ی سوگواره ی تعزیه کرمان
دوشنبه، 30 بهمن ماه
· اول اسفند پایان سوگواره
جمعه، 27 بهمن ماه
· وداع با پیکر شهید گمنام در سوگواره تعزیه
دوشنبه، 23 بهمن ماه
·
چهارشنبه، 18 بهمن ماه
· اجرای تعزیه در روستای دهنو
· کارگاه آموزش تعزیه
· دیدار اعضای انجمن تعزیه با مدیر کل تبلیغات
سه شنبه، 17 بهمن ماه
· سوگواره تعزیه کرمان احیا شد
دوشنبه، 16 بهمن ماه
· دیدار اعضای انجمن تعزیه با مدیر کل اوقاف
شنبه، 7 بهمن ماه
· استاد یوسف شاه حسینی درگذشت
سه شنبه، 26 دي ماه
· دیدار اعضای انجمن تعزیه با مدیرکل ارشاد
پنجشنبه، 21 دي ماه
· روز شمار شبیه خوانی به روایت هاشم فیاض
چهارشنبه، 20 دي ماه
· دغدغه‌ها برای هنری که ثبت جهانی شده است
جمعه، 24 آذر ماه
·
شنبه، 18 آذر ماه
· 22 اجرا در فصل اجرای تعزیه
شنبه، 11 آذر ماه
· احیاء سوگواره تعزیه کرمان
پنجشنبه، 25 آبان ماه
· فرهنگ تعزیه در جهان ایرانی
جمعه، 14 مهر ماه
· اجرای مجلس عاشورا در عاشورای 1439

مطالب قدیمی تر

مقالات

· آسیب شناسی تعزیه
· یادداشتی بر موسیقی تعزیه/سدعظیم موسوی
· تعزيه و شبيه خواني
· سوگ سیاوش/یدالله آقاعباسی
· هاشم فیاض...
· تعزیه، ‌نمایش‌ كامل ‌‌ایرانی/دكتر اردشیر صالح‌پور
· تعزیه و تاریخچه آن نزد خاورشناسان/ داوود حاتمی
· در آمدي بر تعزيه و تعزيه خواني/اسماعیل مجللی
· تعزيه و شبيه خوانى /جواد محدثى
· نوشتاری در باب تعزیه /دکتر عبدالحسین زرّین کوب
· تعزیه هنری نمایشی، بیانگر واقعه جانگداز کربلا
· تاريخ معماري حرم امام حسين (ع) /اسماعیل مجللی
· تعزيه/کیوان پهلوان
· نگاهي به عاشورا پژوهي در غرب/عبدالحسين حاجى ابوالحسنى و محمد نورى
· تعزیه و تئاتر/اسماعیل مجللی
· تعزيه خوان ها ، راويان موسيقي آوازي/محمدجواد بشارتی
· نگاهي به تعزيه و آسيب شناسي آن در ايران امروز /کیوان پهلوان
· تعزیه و سینما/اسماعیل مجللی
· پیدایش موسیقی در تعزیه
· اصطلاحات رایج در تعزیه
· متادرام در تعزیه/فرید میرشکار
· تعزیتی بر مجالس شبیه خوانی/هومن نجفیان
· تاثیر امام رضا بر فرهنگ و هنر ایرانی /اسماعیل مجللی
· کند و کاوی در هنر شبیه خوانی/علی اکبر خلعتبری/هوشنگ سامانی
· مقایسه بخش هایی از نسخه های تعزیه حر در اراک و یالرود نور/علی اکبر خلعتبری
· بازی در بازی
· نگاهي به مصرع خواني )پرسش و پاسخ( در هنر شبيه خواني
· مردم شناسی مراسم شبیه خوانی ( تعزیه )/مسعود گنجعلیخان حاکمی
· تعزیه کرمان
· هنر عشق /وحید کیارسی
· تعزیه؛ جلوه‌ی ناب هنر آئینی/وحید کیاسری
· جستاری بر میراث نیاکا‌ن‌مان /سیاوش قائدی
· تضاد و تقابل در لباس تعزیه
· در آمدی بر تعزیه و تعزیه خوانی

جدیدترین تصاویر





















پیام اهل خانه

ارشيو پيغام کوتاه   

 

کاربران برتر

MemberPoints
1: asad153528
2: Fatemeh83820
3: sss16939
4: ahmadi11457
5: salari1367
6: erfan782
7: iranmenesh746
8: jopar701
9: habib650
10: farahbakhsh650
Learn more
Top 50 Users

عضويت سريع

شناسه :
نام اصلي:
ايميل:
تايپ مجدد:
گذرواژه:
تايپ مجدد:
 

سفارش تبليغات

ورود:
رمز عبور:
 

محل تبلیغات شما

محل تبلیغات شما





محل تبلیغات شما

محل تبلیغات شما





محل تبلیغات شما

محل تبلیغات شما